Chë në vutë e nu surrutë ié passatë n’atë annë
Còmmë së lu vìndë së fòssë purtatë nnandë lu calënnarië!
Tanda përsónë ànnë passatë uaië, suppurtatë malannë,
mmécë li sólëtë furtunatë fannë la vé(i)të dë li mëliunarië.
Acchëssé, pë ttùttë quandë ié arruwatë n’ata vótë Natalë:
quannë r’angëlë ànnë annunziatë la Bbóna nuvèllë,
la fèstë cunzëdëratë nda tùttë lu mónnë la cchiù spëcialë,
fòrsë óšë quasë sólë pë li riàlë, rë vvacanzë, la véita bbèllë.
La tradëziónë vólë ca a mmëzzanòttë, së vàië a la mèssë,
e mmacarë ngë vénë purë lu pënzirë dë fa li bbunë cristianë;
ma dòppë qualchë iurnë ngë scurdammë dë rë prumèssë
e nnon pënzammë a l’autë né së stannë vëcéinë e nné llundanë.
Allórë më vènë a mmèndë cómë iérë lu Natalë dë na vóta,
quannë s’aspëttavë chë ttand’anzië ca arruwavë sta fèstë;
la ggèndë mëttìjë nda lu prësèpië tuttë rë spëranzë accótë
e appënnìjë a l’albërë li dësëdérië da rëalizzà lèstë lèstë.
rë mmammë accumënzavënë a ffa sóbbëtë pèttëlë e ccasatèddë
e rë spëcialëtà ca da sèmbë së prëparavanë da mangià;
chi putéië crëššìjë nu crapèttë da mèttë nda la tièddë,
e anzìjë la damëggianë dë lu mèglië vinë d’assaggià.
Li cchiù ddëvótë la matinë dë nòttë šévënë a la nuwëlë
a la chisë a la Nunziatë oppuramèndë a Ssanda Lucìjë,
tutt’appapugliatë, pë së rëparà da quiru sòrtë dë ggélë
tandë iérë chiatratë la névë sópë li téttë e mmizzë la véië.
La sérë së šucavë a la tòmbëlë nda rë ccasë dë lu vëcënatë:
a ògnë ggéirë së pa(g)avë cénghë lé(i)rë pë së pëglià dóië cartèllë,
a la fé(i)në óunë vëngéië appénë quattë sòldë nda la sëratë
ggióstë p’accattarë na ciambatë dë cannëlé(i)në e ccaramèllë.
Dëvèrsë faméglië facévanë l’albërë pë la gióië dë rë ccriaturë:
s’appënnévënë ciucculaté(i)në, faššënèddë e li mandaré(i)në,
qualchë strèššë dë carta nduratë pë ffa cchiù bbèlla fë(g)urë,
datë ca no ng’érënë né stèllë lucèndë, né ffé(i)lë dë lambadéinë.
Tanda uagliungiddë stacévënë mmizzë la véië a ššucarë:
së pëgliavënë a ppaddùttëlë dë névë e ffacévënë nu bbèllë pupazzë,
oppurë s’accumbagnavënë, pòrt’a ppòrtë, a li zambugnarë
ca sunannë, cërcavënë qualchë ccósë da mèttë nda la vësazzë.
Qualcunë šéië a ffà farë lu vësté(i)të nuvë da lu cusëtórë;
chi putéië spènnë dë cchiù, purë rë scarpë da lu scarparë,
acchëssé la fèstë iérë maggiormèndë attésë, chë nn’atu sapórë
e nu nzólë pë rë ccósë bbónë da mèttë a la tavëlë da mangiarë.
La nòttë dë Natalë së mëttéië a rë ffuchë nu bbèllë cëppónë:
li anzianë cundavënë fattë ca purtavënë allëgréië e trëstézzë;
rë ccriaturë dëcévënë qualchë puiséië, cantavënë na canzónë
e cchianë chianë s’addurmévënë pë lu sunnë e la stanghèzzë.
Rë ffëgliólë appëcciavënë nu grussë vraširë chë la carvunèllë
së strëngévënë attórnë attórnë, quasë nun draséië cchiù nnindë,
së facévënë rë ggammë a cchiazzë, dë lu culórë dë la murtatèllë,
e pò li uagliónë rë ppëgliavënë ngéirë pëcché tënévënë li parindë
nda nu mumèndë arruwavë purë Capëdannë e ccapë dë méisë
e ssë šéië a vvasà la manë a li papanònnë e a ttuttë li zianë,
p’abbušcà fignalmèndë la strènnë ca avévënë prumméisë,
ggiustë cumë dëcéië lu pruvèrbië ca vénë da tanda lundanë.
Ècchë, cchiù o ménë acchëssé iérë lu Natalë nustë dë na vótë;
së rëspëravë na bbèll’atmosférë, n’aria mbrufumatë e ssanë;
mó ògnë iùrnë cummannë la mudernità, s’ié ggëratë la rótë,
só ccangiatë li timbë, rë ccósë e ssoprattòttë pròbbië li cristianë.
Natale di una volta
Con un gira e volta è passato ormai un altro anno,
come se il vento si fosse portato avanti il calendario!
Tante persone hanno avuto dei guai, sopportato malanni,
invece i soliti fortunati fanno la vita dei milionari.
Così, per tutti quanti è arrivato un’altra volta Natale:
quando gli Angeli hanno annunziato la Buona Novella,
la festa considerata in tutto il mondo come la più speciale,
forse oggi quasi solo per i regali, le vacanze, la bella vita.
La tradizione vuole che a mezzanotte si vada a messa,
e magari viene anche il pensiero di fare i buoni cristiani;
ma dopo qualche giorno ci dimentichiamo delle promesse
e non pensiamo agli altri né se stanno vicini, né lontani.
Allora mi viene in mente come era il Natale di una volta,
quando si aspettava con tanta ansia che arrivasse questa festa;
la gente riponeva nel presepe tutte le speranze raccolte
e appendeva all’albero i desideri da realizzarsi in fretta.
Le mamme cominciavano a far subito frittelle e casatèddë
e le specialità che da sempre si preparavano da mangiare;
chi poteva, allevava un capretto da mettere nella pentola,
e tirava fuori la damigiana del miglior vino da assaggiare.
I più devoti, la mattina presto, andavano alla Novena
alla chiesa della Nunziata oppure a quella di Santa Lucia,
tutti imbacuccati, per ripararsi da quel gran gelo
tanto era ghiacciata la neve sui tetti e in mezzo alla strada.
La sera si giocava a tombola nelle case dei vicini,
a ogni giro si pagavano cinque lire per prendersi due cartelle,
alla fine uno vinceva appena quattro soldi nella serata
solo per comprare una manciata di confetti e caramelle.
Diverse famiglie facevano l’albero per la gioia dei bambini:
si appendevano cioccolatini, carrube e mandarini,
qualche striscia di carta dorata per far più bella figura,
dal momento che non c’erano né stelle filanti, né file di lampadine.
Tanti ragazzini stavano in mezzo alla strada per giocare:
si prendevano a palle di neve e facevano un bel pupazzo,
oppure si accompagnavano, porta a porta, agli zampognari
che, suonando, cercavano qualcosa da mettere nella bisaccia.
Qualcuno andava a farsi fare il vestito nuovo dal sarto;
chi poteva spendere di più, anche le scarpe dal calzolaio,
così la festa era maggiormente attesa, con un altro sapore
e non solo per le cose buone da mettere a tavola da mangiare.
La notte di Natale si metteva nel fuoco un bel ceppo:
gli anziani raccontavano fatti che portavano allegria e tristezza;
i bambini recitavano qualche poesia, cantavano una canzone
e piano piano si addormentavano per il sonno e la stanchezza.
Le ragazze accendevano un grosso braciere con la carbonella,

si stringevano tutt’intorno, quasi non entrava più nessuno,
si facevano le gambe a chiazze, del colore della mortadella,
e poi i ragazzi le prendevano in giro perché avevano i segni detti parenti.
In un momento arrivava anche Capodanno e l’inizio dei mesi
E si andava a baciare la mano ai nonni e a tutti gli zii,
per ricevere finalmente la strenna che avevano promesso,
proprio come diceva il proverbio che viene da lontano.
Ecco, più o meno così era il Natale nostro di una volta:
si respirava una bell’atmosfera, un’aria profumata e sana;
ora ogni giorno comanda la modernità, si è girata la ruota,
sono cambiati i tempi, le cose e, soprattutto, proprio le persone.
Michele Lapetina
Rapolla